كلياتي درباره مراقبتهاي بهداشتي مادر و كودك
شود تا بيشتر به اهميت آن پي ببريم.بهداشت مادر و كودك رشته اي است از بهداشت
عمومي كه مراقبت و محافظت كامل از زنان و كودكان را با هدف تأمين نگه داري و
ارتقا سطح سلامت جسمي رواني و اجتماعي آنان از طريق خدمات بهداشتي پزشكي و
تغذيه اي و بهزيستي بر عهده دارد.
اهميت بهداشت خانواده:
اهميت هر قسمت از خدمات بهداشتي نسبت به جمعيت تحت پوشش آن قسمت مشخص
ميشود وچون بهداشت مادر و كودك بيش از نيمي از جمعيت را تحت پوشش قرار دهد
داراي اهميت ويژه اي است.ناگفته نماند كهطبق تقسيم بندي بهداشت مدارس نيز جزيي
از بهداشت مادر و كودك بحساب مي آيد.با مقدمه فوق به اهميت بهداشت مادر و كودك
پي ميبريم و براي بيشتر مشخص كردن اهميت آن نكات زير نيز مورد توجه قرار
ميگيرد :
1:آسيب پذير بودن مادران و كودكان در مقابل نارساييهاي تغذيه و حساسيت آنها در
برابر بيماريها با توجه به وضعيت فوق العاده مادران باردار و شيرده و نيز رشد سريع
جنين وكودك.
2:كودكان امروز سازندگان جامعه فردا ومديران آن هستند لذا تأمين سلامت آنان كه جدا
از سلامت مادران نيست يك سرمايه گذاري مطمِِين و پر ثمر براي فرداي كشور است.
3:كاهش ميزان مرگ و مير كودكان:ميزان مرگ و مير كودكان بهترين شاخص وضع
اقتضادي و اجتماعي و بهداشتي جهان است و بهترين شاخص براي سنجش وضع
بهداشت يك جامعه نيز ميباشد.ميزان مرگ و مير كودكان در مناطق در حال توسعه
از سه تا ده برابر كشورهاي صنعتي شده اروپا و آمريكاي شمالي است و مرگ مير
كودكان در سنين قبل از مدرسه ممكن است تا سي حتي پنجاه برابر اين كشورها باشد.
به اين نكته بايد توجه كرد كه رسالت بهداشت مادر و كودك تنها در پايين آوردن مرگ
و مير كودكان خلاصه نشده باشد.
4:كاهش مرگ و مير مادران:اين ميزان نيز كه مرگ و مير مادران را در ارتباط با
عوارض زايمان يا عوارض حاملگي نشان ميدهد مورد توجه بهداشت ماد و كودك است
و يكي از ثمرات اجراي مراقبتهاي دوران حاملگي وزايمان كاهش اين ميزان است.
اهداف اصلي بهداشت مادر و كودك:
اهداف اصلي عبارتند از:
1:كاهش ميزان مرگ و مير مادران وكودكان از طريق:
ـ آموزش مادران در مورد مسايل خانواده حاملگي و بچه داري و شير دادن به نوزادان وشير
خواران ونيز آموزش بهداشت همگاني واكسيناسيون بموقع وكامل كودكان.
ـ كنترل رشد وتكامل شير خواران
ـ درمان بيماريهاي شايع كودكان
ـ امكان فاصله گذاري منطقي بين تولد كودكان از طرق مشروع
ـ ارايه كمكهاي غذايي به مادران و كودكان
2:فراهم نمودن حداقل امكانات لازم براي زايمان
3:به حداقل رساندن عوارض دوران بارداري و بعد از زايمان
4:جلوگيري از سقطهايناشي از حاملگي هاي ناخواسته
5:كوشش در جهت جلوگيري از معلوليتها و ارايه كمكهاي مشاوره اي و پزشكي به خانواده
هايي كه امكان تولد فرزند معيوب در آن خانواده ها وجود دارد.
دامنه خدمات بهداشت مادر و كودك :
به طور كلي ميتوان گفت خدمات بهداشت مادر و كودك از قبل از ازدواج يك زن و يك مرد
شروع و حداقل تا پايان دوران بلوغ در آنان ختم ميگردد لذا مراحل زير را شامل ميشود:
1:بهداشت پيش از ازدواج
2:مراقبتهاي دوران بارداري
3:مراقبتهاي دوران زايمان
4:مراقبتهاي پس از زايمان
5:تنظيم خانواده
6:مراقبتهاي كودكان شامل:
الف ـ دوران نوزادي(از تولد تا پايان هفته4 بعد از تولد)
ب ـ دوران شير خوارگي(از صفر تا يكسالگي)
ج ـ دوران قبل از مدرسه(ازآغاز2سالگي تا5سالگي)
د ـ دوران قبل از بلوغ(دختران از10تا11سالگي ـ پسران از12 تا13سالگي)
ه ـ دوران نوجواني و بلوغ(دختران از12 تا 17سالگي ـ پسران از14 تا 19 سالگي)
7: مراقبت هاي كودكان معلول و دشوار و عقب افتاده
مراقبتهاي پيش از ازدواج :
ـ مراقبت در اين زمينه را مي توان به اقدامات زير خلاصه نمود:
1:بررسي سوابق اجتماعي و رواني و خانوادگي داوطلبين ازدواج
2:معاينات كامل پيش از ازدواج بمنظور پي بردن به ناهنجاريها و بيماريهاي مختلفه
ارثي اكتسابي قابل درمان و غير قابل درمان.
3:آموزش لازم به زن و مرد درباره ي تنظيم خانواده و نقش خدمات آموزشي تنظيم
خانواده در مراحل پيش ازازدواج و پس از ازدواج.
مراقبت از نوزادان كودكان:
در مراقبتهاي نوزادان و كودكان هدف تأمين امكانات رشد و نمو طبيعي از جنبه هاي
جسمي و رواني و اجتماعي است.البته نبايد از نظر دور داشت كه تأمين امكانات رشد
و نمو طبيعي محدوديتهايي از نظرساختمان بدني و رشد مغزي وغيره دارد و در واقع هدف از مراقبتهاي اين مرحله فراهم نمودن بهترين شرايط رشد و نمو است.
نكات زير را ميتوان در اين مبحث مورد توجه قرار داد:
1:بررسي و تعقيب رشد و نمو كودك كه مهمترين وسيله سنجش رشد كودك وزن او به
هنگام تولد است.
لازم به تذكر است كه در واقع رشد كيفي و افزايش تواناييها و مهارت در انجام اعمال
حركتي و تظاهرات اعمال ذهني و حواس است و رشد در واقع حاكي از افزايش كمي
در اعضاي بدن است و لذا جدا كردن دو پديده رشد به مفهوم كمي و نمو به مفهوم كيفي
از يكديگر ميسر نيست.
2:تشخيص انحراف رشد و نمو وبر طرف كردن آنها كه كودك با وزن كمتر از2500
گرم در بدو تولد را كودك نارس ميگويند.
3:راهنمايي مادر و خانواده و كمك در خصوص تغذيه مناسب و احتياجات غذايي كودك
4:پيشگيري از بيماريهاي قابل پيشگيري بوسيله واكسن نظيرديفتري ـ سياه سرفه ـ كزاز
فلج اطفال ـ سرخك و سل نيز پيشگيري از بيماريهاي تغذيه اي نظير كواشيو كور و
ماراسموس.
5:تشخيص تمايلات غير طبيعي رفتاري و رواني نظير مكيدن انگشت و جويدن ناخن و
دستكاري بيني و خوردن و جويدن چيزهاي مختلف غيرخوراكي وخاك خوري و ترسها
و اظطراب اطفال و نظاير آن.
6:ايجاد عادات بهداشتي صحيح در مورد خواب،خوراك،حمام و توالت از طريق آموزش
مادر و اعضاي خانواده.
7:تأمين امكانات قابل قبول و رضايت بخش از نظر مسكن ، مدرسه، برنامه آموزشي و
وسايل تفريحي و سرگرمي.
8:آموزش بهداست به والدين و مربيلن در مورد مراقبت از كودك.
بهداشت دوران مدارس :
مراقبتهاي بهداشتي در دوران مدرسه و مسايل مربوط به تربيت و بهداشت رواني كودك
داراي اهميت خاص است . كه آگاهي معلمين از مسهيل بهداشتي و تربيتي ميتواند نقش
عمده اي در پيشگيري از مشكلات اين دوره داشته باشد كه اهميت ا ين دوره از زندگي
باعث ا يجاد بخش بهداشت مدارس گرديده است.
تعريف بهداشت مدارس:
بهداشت مدارس شامل كليه فعاليت هايي است كه بمنظور تأمين،حفظ و ارتقاء سلامتي
دانش آموزان صورت ميگيرد.منظور از دانش آموزان در اينجا محصلين كودكستانها و
دبستانها و راهنمايي تحصيلي است.
اهميت بهداشت مدارس:
بهداشت مدارس از اين نظر اهميت دارد كه اطفال پس از سن 6 ـ 5 سالگي كه قدم به
مدرسه ويگذارند قسمت مهمي ازسالهاي زندگي خود را كه مصادف با رشد جسمي و
رواني آنهاست در مدرسه ميگذرانند.بنابراين تأمين سلامت اين كودكان اهميت خاصي
دارد و در واقع مكمل خدمات بهداشت مادران وكودكان است و شايدمهمترين اهميت آن
تعداد زياد كساني هستند كه از اين طريق خدمت ميگيرند،يعني تعداد زياد دانش آموزان.
يكي از اهميت هاي بهداشتي مدارس را ميتوان ارتبتط آن با بهداشت جوامع دانست بدين
صورت كه كودك از مدرسه علاوه بر اينكه فردي از افراد جامعه كوچك مدرسه است،
عضوي ازاعضاي يك خانواده ميباشد كه مجموع آن جامعه واجتماع را تشكيل ميدهد،لذا
تأمين بهداشت و سلامتي دانش آموزان و شكل گرفتن عادات صحيح بهداشتي در مدرسه
موجب انتشار اطلاعات وعادات به خانواده ها و در نتيجه گسترش آن در جامعه ميشود.
برنامه هاي بهداشت مدارس:
برنامه هاي بهداشت مدارس عبارتند از:
1:ارزشيابي سطح سلامت كودكان و رفع نقايص موجود در آنها(از طريق اندازه گيري
قد و وزن،آزمايش بينايي،امتحانات شنوايي،برنامه بهداشت دهان و دندان و....)
2:پيشبيني خدمات بهداشتي ويژه براي كودكان استثنايي و معلول
3:نظارت بر بهداشت محيط آموزشگاه ها(از نظر آب خوري،حمام، توالت،آشپزخانه و
.....)
4:پيشگيري و كنترل بيماري هاي واگير(بيماريابي و جدا كردن بيماران تا زمان لازم،
گزارش به پزشك و بهداري آموزشگاه ها،ايمن سازي از طريق واكسيناسيون،.....)
5:تغذيه و برنامه ريزي غذايي در آموزشگاه ها
6:بهداشت رواني و راهنمايي دانش آموزان،اوليا و آموزگاران در مورد رشد و تكامل
كودكان.
7:پيشبيني مراقبتهاي فوري در صورت وقوع حادثه يا بيماري ناگهاني
8:آموزش بهداشت به آموزگاران و دانش آموزان و اولياي آنها و همكاري با آنها
9:ترتيب ضبط آمار و مدارك
10:تعيين ارتباط بين عقب ا فتادگي درسي و بيماريهاي جسمي و رواني.